K\u00dcRT \u0130SYANLARI KRONOLOJ\u0130S\u0130<\/p>\n
1905 : Bitlis, Beyazit ayaklamas\u0131
\n1906 : Bi\u015fare \u00c7eto ayaklamas\u0131.
\n1907-1909 : Dersim direni\u015fleri
\n1908 : Hemawendi ayaklanmas\u0131
\n1909 : S\u00fcleymaniye ayaklanmas\u0131
\n1913 : Melle Selim ve \u015eeyh Sahabettin ayaklanmas\u0131
\n1914 : Barzan ayaklanmas\u0131
\n1919-1922 : Simko ( \u0130smail a\u011fa ) ayaklanmas\u0131
\n11 mayis 1919 : Ali Bate ayaklanmas\u0131
\n21 mayis 1919 : Mahmud Berzenci ayaklanmas\u0131 (1.)
\n6 mart 1921 : Ko\u00e7giri ayaklanmas\u0131
\n4 Eylul 1924 : Beyt\u00fcssebab ayaklanmas\u0131
\n13 $ubat 1925 : Seyh Said ayaklanmas\u0131
\n10 Haziran 1925 : Nehri direni\u015fi.
\n7 Agustos 1925 : Re\u015fkotan – Raman direni\u015fi.
\n16 Mayis 1926 : A\u011fr\u0131 ayaklanmas\u0131 (1)
\n21 Ocak 1926 :Hazro direni\u015fi.
\n7 Ekim 1926 : Ko\u00e7usagi ayaklanmas\u0131
\n26 Mayis 1927 : Mutki direni\u015fi.
\n8 Eyl\u00fcl 1927 : A\u011fr\u0131 ayaklanmas\u0131 (2)
\n7 Ekim 1927 : Bicar direni\u015fi.
\n6 Temmuz 1929 : Asi Resul ayaklamas\u0131.
\n20 Eyl\u00fcl 1929 : Tend\u00fcrek direni\u015fi
\n26 Mayis 1930 : Savur direni\u015fi.
\n20 Haziran 1930 : Zeylan ayaklamas\u0131.
\n21 Temmuz 1930 : Oramar ayaklamas\u0131.
\n7 Eyl\u00fcl 1930 : A\u011fr\u0131 ayaklamas\u0131 (3.)
\n24 Ekim 1930 : P\u00fcl\u00fcm\u00fcr ayaklamas\u0131.
\nEyl\u00fcl 1930 : Mahmut Berzenci ayaklamas\u0131. (2)
\nKasim 1931 : \u015eeyh Ahmed Barzani ayaklamas\u0131.
\n21 Mart 1937 : Dersim ayaklamas\u0131.
\n11 Eyl\u00fcl 1961: Mele Mustafa Barzani ayaklamas\u0131.
\nPKK (1978)<\/p>\n
Simko Iran\u0131 sarst\u0131 :
\n_______________
\nIran K\u00fcrdistan\u00ednda Simko ayaklanmas\u0131 1919\u00b4da ba\u015flad\u0131. Ismail A\u011fa (Simko) \u00f6nderli\u011finde Urmiye\u00b4de ayaklanan K\u00fcrtler, Urmiye-Tebriz yolunu kontrollerine ald\u0131lar. Azerbaycan valisi, Simko\u00b4yu sava\u015fla yenemeye\u00e7e\u011fini anlany\u0131nca, Ingiliz konsolosunu g\u00f6ndererek Simko\u00b4ya Urmiye b\u00f6lgesinin valiligini teklif etti. 1920\u00b4de Simko\u00b4nun \u00fczerine b\u00fcy\u00fck bir askeri g\u00fc\u00e7 g\u00f6nderdi. K\u00fcrt kuvvetlerini geri \u00e7ekilmek zorunda kaldi. Simko bu yenilgiye ra\u011fmen g\u00fc\u00e7lerini toparlayarak 1921\u00b4de Mahabad\u00b4da sald\u0131r\u0131ya ge\u00e7ti ve 600 Iran jandarmas\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcrd\u00fc. 1930 y\u0131l\u0131na kadar Simko ve hareketini tamamen kontrol edemeyen Iran, bu y\u0131l b\u00fcy\u00fck bir taaruz baslatt\u0131. K\u00fcrt g\u00fc\u00e7leri yenildi ve geri \u00e7ekildi.
\nKo\u00e7giri Ankara\u00b4ya ilk isyan :
\n________________________
\nAnkara h\u00fck\u00fcmetine ilk baskald\u0131r\u0131 Temmuz 1920\u00b4de Ko\u00e7giri\u00b4de patlak verdi. \u0130syan \u00f6ncesinde haz\u0131rl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 Ali\u015fan, Dersimli Ali\u015fer ve Baytar Nuri taraf\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc. Temmuz 1920\u00b4de M\u0131sto ismili a\u015firet reisinin komutas\u0131ndaki baz\u0131 birlikler Zara\u00b4n\u0131n \u00c7ulfa Ali karakolunu bast\u0131lar. Bu bask\u0131n sonras\u0131nda Sivas – Erzincan aras\u0131 ile Kangal – Zara ve \u00e7ezresi K\u00fcrt birliklerinin denetimine ge\u00e7ti. Sedan Asireti reisi Pa\u015fo Refahiye\u00b4yi elege\u00e7irerek ederek fiilen y\u00f6netime el koydu ve h\u00fck\u00fcmet konagina K\u00fcrt bayra\u011f\u0131 \u00e7ekti. Ankara h\u00fck\u00fcmeti ise Ekim 1920\u00b4de isyan\u0131n geni\u015flemesini engellemek amac\u0131yla buraya `nasihat heyetleri\u00b4g\u00f6nderdi. 15 Kasim\u00b4da Hozat\u00b4ta Ali\u015fan ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda yap\u0131lan bir toplant\u0131da h\u00fck\u00fcmete muht\u0131ra verildi. Ankara ise Sivas\u00b4a askeri y\u0131g\u0131nak yapmaya ba\u015flad\u0131. Bu arada Ko\u00e7giri ba\u015fkald\u0131r\u0131s\u0131 yay\u0131ldi: Dersim, 1921 bahar\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan etmeye haz\u0131rlan\u0131yordu. Ankara, Dersim\u00b4in \u00e7evresi ile irtibat\u0131n\u0131 keserek ve buradan baz\u0131 ki\u015fileri Meclis\u00b4e davet ederek harek\u00e1t\u0131 s\u0131n\u0131rlamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Bu y\u00f6ntemler sonu\u00e7 vermedi ve sonu\u00e7ta Mart 1921\u00b4de T\u00fcrk ordu birlikleri vah\u015fi katliamlarlan k\u011frtleri sindirme harek\u00e1ti ba\u015flatt\u0131. Co\u011frafi yap\u0131n\u0131n ve iklimin olumsuz etkisi nedeniyle, Ginyan a\u015fireti reisi Murat Pa\u015fa\u00b4n\u0131n isyanc\u0131 \u00fc\u00e7 K\u00fcrt komutan\u0131 hile ile tutuklamas\u0131yla b\u00f6l\u00fcnd\u00fc. 24 Nisan 1921\u00b4de ise Ko\u00e7giri\u00b4deki birlikler \u00e7\u00f6z\u00fclmeye ba\u015flad\u0131. Ordu, Ko\u00e7giri i\u00e7lerine kadar girerek isyan\u0131 kanl\u0131 bir \u015fekilde bast\u0131rd\u0131 ve ayaklanmanin lideri tutukland\u0131. Bu arada Ko\u00e7giri ayaklanmas\u0131, a\u015firet reislerinin hegemonyas\u0131n\u0131 a\u015fan halk\u00e7i \u00f6zellikleriyle tarihe ge\u00e7ti.<\/p>\n
\u015eeyh Said ayaklanmas\u0131 :
\n____________________<\/p>\n
Gen\u00e7 Ergani il\u00e7esini Egil buca\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 Piran k\u00f6y\u00fcnde 13 Subat 1925\u00b4te patlayan silahlar, K\u00fcrt tarihinin \u00f6nemli ba\u015fkald\u0131r\u0131lar\u0131ndan birini haber veriyordu. \u015eeyh Said ayaklamnmas\u0131 olarak tarihe ge\u00e7en bu ayaklanma, arand\u0131klar\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclen ve teslim edilmeleri istenen on ki\u015finin Piran\u00b4a gelen T\u00fcrk jandarmas\u0131na teslim edilmemesiyle patlak verdi. \u00c7o\u011fu ara\u015ft\u0131rmac\u0131, ayaklanman\u0131n bu olay \u00fczerine erken ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda hemfikir. Bu ilk k\u0131v\u0131lc\u0131m\u0131n ard\u0131nda ayaklanma geni\u015f bir alana yay\u0131ld\u0131 ve ilk \u00fc\u00e7 hafta boyunca \u015eeyh Said kuvvetleri s\u00f6m\u00fcrgeci TC h\u00fck\u00fcmeti kuvvetlerine kar\u015fi \u00fcst\u00fcnl\u00fck sa\u011flad\u0131lar. \u015eeyh Said\u00b4e ba\u011fl\u0131 kuvvetler 17 Subat\u00b4ta Gen\u00e7 ilini merkez kazas\u0131 olan Darahini\u00b4yi ba\u015farak vali ve di\u011fer yetkilileri tutuklad\u0131lar. \u015eeyh Said k\u0131sa s\u00fcrede Gen\u00e7, Maden, Siverek ve Ergani\u00b4yi ele ge\u00e7irip Diyarbak\u00edr\u00b4a y\u00fcr\u00fcd\u00fc. Bir ba\u015fka grup da zan\u00ea Mehed\u00ea Qort\u00ee \u00f6nderli\u011findeki direni\u015f\u00e7iler Varto\u00b4yu al\u0131p Mu\u015f\u00b4a y\u00f6neldi. H\u00fck\u00fcmet, 21 Subat\u00b4ta K\u00fcrt illerinde s\u0131k\u0131 y\u00f6netim ilan etti. Ancak ordu birlikleri 23 Subat\u00b4ta ayaklanmac\u0131lar kar\u015f\u0131s\u0131nda gerileyerek Diyarbak\u0131r\u00b4a \u00e7ekildi. Bir g\u00fcn sonra da Elaz\u0131\u011f K\u00fcrt direni\u015f\u00e7ilerinin eline ge\u00e7ti. Ankara kar\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131 : Barbar olan diktator Mustafa Kemal, mart ba\u015f\u0131nda, Ba\u015fbakan Fethi Bey\u00b4in (Okyar ) istifas\u0131n\u0131 istedi. H\u00fck\u00fcmetin istifa etmesi \u00fczerine, 3 Mart\u00b4ta ba\u015fbakanl\u0131k g\u00f6revi K\u00fcrd as\u0131l\u0131 olan hain, \u0130smet Pa\u015fa\u00b4ya ( In\u00f6n\u00fc ) verildi. 4 Mart\u00b4ta Meclis\u00b4ten g\u00fcvenoyu alan h\u00fck\u00fcmet, ayn\u0131 g\u00fcn Takrir-i S\u00fckun Kanunu\u00b4nu \u00e7\u0131kartt\u0131. \u0130lk y\u0131l y\u00fcr\u00fcl\u00fckte kalmak \u00fczere \u00e7\u0131kart\u0131lan bu yasa h\u00fck\u00fcmete olagan\u00fcst\u00fc hal yetkileri tan\u0131yordu. \u015eeyh Said g\u00fc\u00e7leri 7 Mart\u00b4ta Diaybak\u0131r\u00b4\u0131 ku\u015fatt\u0131lar. Ancak kenti ele ge\u00e7iremeden geri \u00e7ekilmek zorunda kald\u0131lar. Ayaklanma b\u00f6lgesinde geni\u015f \u00e7apl\u0131 asker y\u0131\u011f\u0131nag\u0131 yap\u0131ld\u0131kdan sonra, s\u00f6m\u00fcrgeci T\u00fcrk ordu birlikleri 26 Mart\u00b4ta karadan ve havadan taarruzu ba\u015flatt\u0131. Art\u0131k \u00fcst\u00fcnl\u00fck h\u00fck\u00fcmet g\u00fc\u00e7lerinin eline ge\u00e7iyordu. Nisan ay\u0131 ortalar\u0131nda \u015eeyh Said Varto yak\u0131nlar\u0131nda, aralar\u0131nda bulunan K\u00fcrd as\u0131ll\u0131 hain arkada\u015flar\u0131n\u0131n ihanetizle zenik d\u00fc\u015ft\u00fc. Ba\u015fkald\u0131r\u0131n\u0131n \u00f6teki \u00f6nderlerinden \u015eeyh Serif de Palu\u00b4da teslim oldu. \u015eark \u0130stiklal Mahkemesi\u00b4nin verdi\u011fi karar \u00fczerine \u015eeyh Said 29 Haziran 1925\u00b4te hunharca idam edildi. Hinis\u00b4da do\u011fan \u015eeyh Said, \u015eeyh Septi\u00b4nin torunu ve \u015eeyh Mahmut\u00b4un ogluydu.<\/p>\n
A\u011fr\u0131 ba\u015fkald\u0131r\u0131s\u0131 :
\n____________
\n1930\u00b4a kadar de\u011fisik \u015fiddetlerde devan eden A\u011fr\u0131 ba\u015fkald\u0131r\u0131s\u0131n\u0131n start\u0131, 16 May\u0131s 1926\u00b4da. Agr\u0131 civar\u0131na y\u00f6nelen bir jandarma alay\u0131n\u0131n yenilgiye ugrat\u0131lmas\u0131yla verildi. S\u00f6m\u00fcrgeci h\u00fck\u00fcmet g\u00fc\u00e7lerinin bu jandarma alay\u0131n\u0131 g\u00f6ndermesi “Birinci Agr\u0131 Harek\u00e1t\u0131 ” \u015feklinde resmen tarihe ge\u00e7ti. “Ikinci A\u011fr\u0131 Harek\u00e1te” 8 Eyl\u00fcl 1930 tarihleri ile tarihin kay\u0131tlar\u0131na ge\u00e7ti. Ba\u015fkald\u0131r\u0131y\u0131 bast\u0131rma harek\u00e1lar\u0131n\u0131n ilki, K\u00fcrt g\u00fc\u00e7lerinin Iran\u00b4a ka\u00e7mas\u0131yla noktaland\u0131; b\u00f6ylece, \u00f6nemli bir \u00e7at\u0131\u015fma ya\u015fanmam\u0131\u015f oldu. ancak hal \u00fczer\u0131nde sindirme katliamlar\u0131 uyguland\u0131. \u0130kinci harek\u00e1tta s\u00f6m\u00fcrgeci T\u00fcrk ordu g\u00fccleri do\u011fu Kurdistan\u0131n ( Iran ) s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 tutmaya \u00e7ali\u015ft\u0131. \u00c7at\u0131\u015fmalarda iki taraf da a\u011f\u0131r kay\u0131plar verdi fakat, bu kez de h\u00fck\u00fcmet g\u00fc\u00e7leri ba\u015far\u0131ya ula\u015famad\u0131. 1929\u00b4a gelindi\u011finde, 1927\u00b4de \u00e7ikar\u0131lan ve baz\u0131 K\u00fcrt ailelerinin bat\u0131ya g\u00f6\u00e7 ettirilmesini \u00f6ng\u00f6ren \u0130sk\u00e1n Kanunu ve ayn\u0131 \u00e7er\u00e7evede planlanan T\u00fcrk, T\u00fcrkmen, Azeri unsurlar\u0131n b\u00f6lgeye yerle\u015ftirilmesi planlar\u0131, A\u011fr\u0131 b\u00f6lgesinde huzursuzlu\u011fu artirmi\u015fti. 1927\u00b4de kurulan birle\u015fik K\u00fcrt \u00f6rg\u00fct\u00fc Xoybun b\u00f6lgede g\u00fc\u00e7lerinin Iran s\u0131n\u0131lar\u0131na \u00e7ekilmesiyle sonu\u00e7lanmas\u0131 K\u00fcrtlerin moralini y\u00fckseltmi\u015f ve toparlanmalar\u0131n\u0131 h\u0131zland\u0131rm\u0131\u015f. Agr\u0131, `Bag\u0131ms\u0131z K\u00fcrdistan\u0131n bir vilayeti ilan edilmi\u015f ve baskald\u0131r\u0131y\u0131 destekleyen Xoybun ( Hoybun ) \u00f6rg\u00fct\u00fc, Agr\u0131 Valili\u011fi\u00b4ne ve \u00e7esitli kaymakaml\u0131klara atamalar yapm\u0131\u015ft\u0131. 7 Eyl\u00fcl\u00b4de S\u00f6m\u00fcrgeci T\u00fcrk ordu g\u00fc\u00e7lerinin top\u00e7u ate\u015fi ve hava kuvvetlerinin deste\u011finde taarruza ge\u00e7ti. K\u00fcrt g\u00fc\u00e7lerinin ba\u015f\u0131nda, Ibrahim Hesik\u00e9 Tel\u00ed, Xoybun \u00b4un ( Hoybun ) askeri lideri \u0130hsan Nuri Pa\u015fa ve Zilan Bey ad\u0131yla tan\u0131nan H\u0131n\u0131s Ermenilerinden Ardases Muradyan bulunuyordu. K\u00fcrt g\u00fc\u00e7leri, a\u00e7l\u0131k tehlikesi kar\u015f\u0131s\u0131nda bir yarma harek\u00e1t\u0131yla Iran\u00b4a s\u0131\u011f\u0131nd\u0131lar. \u00d6nderlerinin baz\u0131lar\u0131n\u0131n Iran\u00b4a ka\u00e7mas\u0131, baz\u0131lar\u0131n\u0131n ise S\u00f6m\u00fcrgeci T\u00fcrk ordu taraf\u0131ndan yakalanmas\u0131 \u00fczerine, baskald\u0131r\u0131 14 Eyl\u00fcl 1930\u00b4da noktalanm\u0131\u015f oldu.
\nDers\u0131m isyan\u0131:
\n______________
\nYillar boyunca mayalanan Dersim ba\u015fkald\u0131r\u0131s\u0131 21 Mart 1937\u00b4de patlak verdi. Dersim, uzun y\u0131llar s\u00f6m\u00fcrgeci Osmanli ve TC devleti h\u00fck\u00fcmetleri kantrol alt\u0131na alamad\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgeydi. B\u00f6lgeye s\u00f6m\u00fcrgeci tahakk\u00fcm amac\u0131yla yap\u00edlan resmi giri\u015fimler 30\u00b4l y\u0131llar\u0131n ortalar\u0131nda hiz kazand\u0131. Bu ama\u00e7la 1935\u00b4te Dersim\u00b4e \u00f6zel kanun bile \u00e7\u0131kart\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. 1937 k\u0131\u015f\u0131nda Dersim, s\u00f6m\u00fcrgeci TC devletinin askeri birliklerce kusatma alt\u0131na al\u0131nd\u0131 ve b\u00f6lgeye giri\u015f \u00e7\u0131k\u0131\u015flar denetlenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131.
\nBuna tepki ge\u00e7ikmedi : 21 Mart g\u00fcn\u00fcn\u00fcn ilk saatlerinde, Dersim Erzincan yolu \u00fczerindeki tahta k\u00f6pr\u00fc Demeran ve Haydaranl\u0131 a\u015firetlerinne mensup direni\u015fcilerce yak\u0131larak isyan ba\u015flat\u0131ld\u0131. \u0130syan ilk aylar\u0131nda Dersimliler s\u00f6m\u00fcrgeci askeri birliklere kay\u0131plar verdirirken, s\u00f6m\u00fcrgeci ordu genelikle Elaz\u0131\u011f\u00b4da bulunan ve pilotlar\u0131n\u0131n aras\u0131nda Barbar ve diktator M.Kemal\u00b4in Ermen\u0131 as\u0131ll\u0131 manevi k\u0131z\u0131 Sabiha G\u00f6k\u00e7en \u0131n de bulundu\u011fu hava kuvvetlerinin d\u00fczenledi\u011fi sald\u0131r\u0131larla etkili olmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131.
\nBast\u0131rma harek\u00e1t\u0131 boyunca aralar\u0131nda Ankara\u00b4daki Cumhurbaskanl\u0131\u011f\u0131 Muhaf\u0131z Alay\u0131 n\u0131n da bulundu\u011fu bir\u00e7ok askeri birlik \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ele ge\u00e7irdi. Bir\u00e7ok K\u00fcrt direni\u015f\u00e7i esir d\u00fc\u015ferken, bir o\u011flu \u00f6ld\u00fcr\u00fclen ve di\u011fer o\u011flu da yakalanan Seyid R\u0131za\u00b4n\u0131n da aralar\u0131nda bulundu\u011fu 58 ki\u015finin yarg\u0131lanmalar\u0131 Elaz\u0131\u011f\u00b4da alelacele yap\u0131ld\u0131. Mahkeme 11 kisi hakk\u0131nda idam cezas\u0131 verdi. Bunlardan 4\u00b4\u00fcn\u00fcn cezas\u0131, \u00e7ok ya\u015fli olduklar\u0131 i\u00e7in 30 y\u0131la indirildi. Seyid R\u0131za, Seyid R\u0131za \u00b4n\u0131n o\u011flu Resik H\u00fcseyin, Seyhan asireti reisi Seyit H\u00fcsen, Yusufan asireti Kamer\u0131n o\u011flu F\u0131nd\u0131k, Demenan a\u015fireti reisi Cebrail\u00b4in o\u011flu Hasan, Kurey\u015fan a\u015firetinden Ulkiye o\u011flu Hasan, Mirza Ali\u00b4nin o\u011flu Ali hakk\u0131nda verilen ve temyizi m\u00fcmk\u00fcn olmayan idam kararlar\u0131 15 Kas\u0131m\u00b4da Elaz\u0131\u011f\u00b4da infaz edildi. Ba\u015fkald\u0131r\u0131 binlerce insan\u0131n hunharca \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesiyle bast\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 ancak buna ra\u011fmen askeri harek\u00e1t durdurulmad\u0131. Ayaklanmadan kurtulanlar\u0131n bulunmas\u0131 i\u00e7in pl\u00e1nlar uygulanmaya konuldu. Bu arada yer yer direni\u015fi s\u00fcrd\u00fcrenler ile s\u00f6m\u00fcrgeci ordu birlikleri aras\u0131nda \u015fiddetli \u00e7at\u0131\u015fmalar ya\u015fand\u0131. 16 Eyl\u00fcl 1938\u00b4e kadar s\u00fcren s\u00f6m\u00fcrgeci askeri harek\u00e1t, ard\u0131nda binlerce \u00f6l\u00fc ve s\u00fcrg\u00fcn b\u0131rakarak sona erdi.
\nTarih Bilinci
\n20. Y\u00dcZYILDA KUZEY K\u00dcRDISTAN\u2019DA
\nULUSAL M\u00dcCADELELER<\/p>\n
K\u00fcrt ulusal m\u00fccadelesinde 19. y\u00fczyilda baslayan yangin 20. y\u00fczyilin baslarinda Kuzey K\u00fcrdistan’in daglarinda alevlendi. Ekim Devrimi\u2019nin estirdigi devrimci r\u00fczgar, K\u00fcrt ulusal bilincinin alevlenmesine yol a\u00e7ti. Y\u00fczyilin basinda patlak veren ulusal ayaklanmalar 1938’e dek devam etti. Osmanli- Rus savaslari, I. Emperyalist Paylasim Savasi\u2019nda K\u00fcrd\u00fcn payina imha, katliam, soykirim, talan, yagma, s\u00fcrg\u00fcn ve a\u00e7lik d\u00fcst\u00fc. Katletmekle bitiremediler. Bir katliamin acisi bitmeden, yaralari sarilmadan yenisi basladi. Zulm\u00fcn ilahlari kana doymak bilmiyordu. “Sans K\u00fcrde yar” olmamisti. Yedi d\u00fcvel cihanin efendileri K\u00fcrd\u00fc yok etmenin savas tamtamlarini \u00e7aliyordu. Bebelerin, gen\u00e7 kizlarin, ninelerin, dedelerin \u00e7igliklari daglarin kuytuluklarinda yankilaniyordu. Cihani alem sagirdi, duymuyordu! G\u00f6rm\u00fcyordu, k\u00f6rd\u00fc! Yaslanacak bir dost omuz basi bulamadilar. Binlerce yildir kendilerine yar olan daglara sarildilar. Direnmek kaldi K\u00fcrde. Zulm\u00fcn ilahlarina meydan okudular. Direndiler!
\n20. y\u00fczyilda Kuzey K\u00fcrdistan merkezli ilk ayaklanma 1907’de Dersim’de patlak verdi. Kocan ve Ferhadan asiretlerinin isyani, Hozat’taki jandarmalarin silahlarinin alinmasi, Osmanli memurlarinin g\u00f6revden alinip yerlerine K\u00fcrtlerin getirilmesi yolunda gelisti. Pertek ve P\u00fcl\u00fcm\u00fcr’\u00fc ele ge\u00e7iren isyancilar, y\u00f6nlerini Elazig’a d\u00f6nd\u00fcler. Osmanli ordusu Erzincan’dan Diyarbakir’a kadar askeri g\u00fc\u00e7lerini ayaklanmayi bastirmak \u00fczere seferber etti. Munzur Daglari\u2019ndaki \u00e7atismalar 1908’e kadar s\u00fcrd\u00fc. Defalarca yenilen Osmanli komutani ayaklanma g\u00fc\u00e7leriyle anlasarak Elazig’a \u00e7ekildi.1909’da yapilan yeni bir Osmanli saldirisiyla ayaklanma etkisizlestirildi.
\n1912’de Hozat Valisi olan Sagir Oglu Sabit’i, Seyit Riza tanimadi. Neset Pasa komutasinda saldiriya ge\u00e7en Osmanli ordusu basarisiz oldu. Esir alinan Osmanli komutani Boynu Kara Hidir’i, Seyit Riza affetti. Hozat Valisi Dersim’den \u00e7ekildi.
\n1908’de, II. Mesrutiyet\u2019in ilaniyla olusan g\u00f6rece serbestlik ortamindan K\u00fcrtler bir\u00e7ok dernek ve \u00f6rg\u00fct kurarak, gazete \u00e7ikararak kendilerini ifade etme, \u00f6rg\u00fctleme olanagi buldular. 1908’de Osmanli K\u00fcrt Ittihat ve Terakki Cemiyeti, 1912’de K\u00fcrt Heyvi Talebe Cemiyeti gibi \u00f6rg\u00fctler kuruldu. Yurtsever K\u00fcrt aristokrat aydinlarinin \u00f6nc\u00fcl\u00fck ettigi bu cemiyetin ufku ekonomik kalkinma, egitim olanaklari, sosyal k\u00fclt\u00fcrel iyilesmelerle sinirliydi.
\n31 Ekim 1918’de imzalanan Mondros M\u00fctarekesi ortami i\u00e7erisinde 1918’de K\u00fcrdistan Teali Cemiyeti, 1918 K\u00fcrdistan Cemiyeti, 1919 K\u00fcrt Nesr-i Maarif Cemiyeti, 1919 K\u00fcrt Talebe Heyvi Cemiyeti, 1919 K\u00fcrt Kadinlar Teali Cemiyeti, 1919 K\u00fcrt Milli Firkasi gibi cemiyetler kurularak Jin, K\u00fcrdistan gibi gazeteler \u00e7ikarildi. K\u00fcrt aydinlarinin ayri devlet hedefine y\u00f6nelmesi, bagimsizlik fikrinin olusmasi bu s\u00fcre\u00e7te gelisti. M\u00fctareke d\u00f6neminin en faal \u00f6rg\u00fct\u00fc K\u00fcrdistan Teali Cemiyeti\u2019dir. Istanbul’daki bu ulusal bilin\u00e7lenmeden etkilenen bir\u00e7ok K\u00fcrt yurtseveri K\u00fcrdistan’a d\u00f6nerek faaliyetlere basladilar. K\u00fcrt aydinlarinda ulusal yurtseverlik ve bagimsizlik fikrinin gelismesinde 1917 Ekim Sosyalist Devrimi\u2019nin olusturdugu siyasal konjonkt\u00fcr\u00fcn \u00f6nemli etkisi vardir.<\/p>\n
M. Kemal ve Kemalist burjuvazi amacina ulasmak i\u00e7in K\u00fcrtlerin destegini almaya \u00e7alisti. Bu destege ihtiya\u00e7 duydugu oranda kardeslikten bahsetti. Ko\u00e7giri isyani ve Kemalist burjuvazinin bastirma y\u00f6ntemi ve politikasi M. Kemal’in “kardesliginin” K\u00fcrt ulusu \u00fczerinde katliamla, zul\u00fcmle, asimilasyonla T\u00fcrk burjuva politik egemenligini kurmak oldugunu a\u00e7iga \u00e7ikaran bir turnusol islevi g\u00f6rd\u00fc. Kemalist burjuvazinin K\u00fcrdistan’i politik olarak ilhak s\u00fcrecini tamamladigi 1938’e kadar yasanan katliamlar ve asimilasyon politikasinin baslangi\u00e7 noktasi Ko\u00e7giri oldu.
\nDaha 1919 yilinda Kemalist burjuvazi “T\u00fcrk\u00e7\u00fc” karakterini a\u00e7iga vurmaya basladi. K\u00fcrtler \u00fczerinde yogun bir baski ve ter\u00f6r uygulanarak asiretler g\u00f6\u00e7e zorlandi, bir\u00e7ok yurtsever s\u00fcrg\u00fcn yollarinda imha edildi. Baski ve yok saymaya ilk ciddi tepki Ko\u00e7giri\u2019de y\u00fckseldi. Ko\u00e7giri, talepleri ve \u00f6rg\u00fctl\u00fcl\u00fcg\u00fcyle d\u00f6nemin en \u00f6nemli K\u00fcrt isyani hareketiydi. Ko\u00e7giri halk hareketi, Alevi T\u00fcrkmenler\u2019in de direnise katilmasi, kadinlarin savasta milis olarak yer almasi, zengin \u00e7iftlik beylerinin m\u00fclklerine y\u00f6nelmesi, posta arabalarinin, kent merkezlerindeki devlet mallarinin kamulastirilmasi, yoksul emek\u00e7i dinamiginin agir basmasi gibi bir\u00e7ok \u00f6zg\u00fcnl\u00fcg\u00fc kendi i\u00e7inde barindirmaktaydi. Kemalist burjuvazinin niteligini basindan beri kavrayan direnis\u00e7iler, Fransizlar\u2019dan yardim istemeyi “sereflerine z\u00fcl” saymislardi.
\nDirenisi, K\u00fcrt Teali Cemiyeti’nin Sivas ve Dersim y\u00f6resindeki \u00fcyeleri \u00f6rg\u00fctlemislerdir. Fakat direnisin \u00f6nderligi K\u00fcrt Teali Cemiyeti’nin merkezi degildir. \u00d6nderligi yerel K\u00fcrt \u00f6nderleri yapmislardir. Dersimli asiretler direnisin \u00f6rg\u00fctlenmesine katilsalar da kis sartlari dolayisiyla direnise esas g\u00fc\u00e7lerini katamamislardir. Ovacik asiretlerinden 2500 kisilik bir birlik Aliser \u00f6nderliginde karla kapli Munzur Daglari\u2019ni lakenlerle asarak savasa katilmislardir. Ko\u00e7giri asiretleri beyinin oglu Alisan Bey ile Aliser ve Veteriner Nuri direnisin \u00f6nderligini yaptilar. Sivas’ta Imrali ve \u00e7evresiyle Dersim’de Ovacik ve \u00e7evresi, Ko\u00e7giri isyaninin hazirlandigi iki merkez oldu. Silaha sarilma karari Kangal Il\u00e7esi\u2019ne bagli Yellice Nahiyesi\u2019nde alindi. Toplantiya katilanlar, Diyarbakir, Van, Bitlis, Elazig, Dersim ve Ko\u00e7giri’yi kapsayan bagimsiz K\u00fcrdistan kurulmasi fikrinde birlesti. 1920 yili yaz aylarinda yerel olarak baslayan \u00e7atismalar Mart 1921’de ayaklanmaya d\u00f6n\u00fcst\u00fc. Direnis g\u00fc\u00e7leri ayaklanma i\u00e7in bahar sonunu beklerken 4 Mart’ta Topal Osman \u00c7etesi\u2019nin Imrali’ya saldirmasiyla ayaklanma basladi. Albay Halis’in kuvvetleri yenilgiye ugratilarak teslim alindi. Imrali merkezine K\u00fcrdistan bayragi \u00e7ekildi. Kangal-Ko\u00e7giri-Divrigi-Zara-Refahiye-Kuru\u00e7ay ve Kemah kazalarini isgal eden direnis g\u00fc\u00e7leri, hava kosullarindan dolayi Dersim g\u00fc\u00e7lerinin (Sadece Ovacik’ta 45 bin savas\u00e7i direnise katilmak i\u00e7in hazir bekliyordu) yardima gelememesiyle kusatmaya alindilar. Alisan Bey ve 32 K\u00fcrt ileri geleni tutsak edildi. Aliser ve Nuri g\u00fc\u00e7leriyle Dersim’e \u00e7ekildiler. Direnis yenilgiyle sonu\u00e7landi.
\nKo\u00e7giri isyanini bastirmakla g\u00f6revlendirilen Merkez Ordu Komutani Nurettin Pasa’nin “T\u00fcrkiye’de Zo (Ermeniler) diyenleri temizledik. Lo diyenlerin k\u00f6klerini de ben temizleyecegim” s\u00f6zleri Kemalist burjuvazinin K\u00fcrt direnisi karsisindaki politikasini \u00f6zetliyordu. M. Kemal, Alisan Bey\u2019e ve Nuri’ye milletvekilligi teklif ederek direnisi satin almaya \u00e7alisti. Aldatma taktiginin basarili olamayacagini g\u00f6ren M. Kemal, katliamci y\u00fcz\u00fcn\u00fc b\u00fct\u00fcn \u00e7iplakligiyla a\u00e7iga vurdu. M. Kemal, direnis hareketini kirmak i\u00e7in, Me\u00e7o Aga, Diyap Aga, Ahmet Ramiz, Hasan Hayri, Dersimli Mustafa’yi Dersim Mebusu olarak tayin etti. Nurettin Pasa, Ginyan asiret reisi Murat Pasa’yi satin alarak K\u00fcrtlerin asil topugundan, feodal par\u00e7alanmisliktan yararlanarak g\u00fc\u00e7leri b\u00f6ld\u00fc. Murat Pasa tuzaga d\u00fcs\u00fcrd\u00fcg\u00fc Sayid Aziz’i Zalim ve kardesi H\u00fcseyin \u00e7avus\u2019u askerlere teslim etti. Zalim \u00c7avus ve H\u00fcseyin \u00c7avus hemen yargilanarak idam edildiler. Nurettin Pasa komutasindaki T\u00fcrk ordu birlikleri ve \u00e7ete artigi Topal Osman g\u00fc\u00e7leri katliama giristiler. K\u00fcrt \u00e7ocuklarini atese atip yakmakta, gen\u00e7 kizlara tecav\u00fczde, k\u00f6y yakmada, dar agaci kurmakta , kiyicilikta b\u00fct\u00fcn h\u00fcnerlerini g\u00f6stererek, katliamcilikta al\u00e7ak\u00e7a bir yarisa giristiler. Sivas’taki Harp \u00d6rf\u00fc Divani\u2019nda (sikiy\u00f6netim mahkemesinde) 400 Ko\u00e7giri’li direnis\u00e7i yargilandi. Toplam 117 kisiye idam cezasi verildi. Dersim asiretlerinin yogun baskisi sonucu M. Kemal’in istegiyle, Aliser ve Nuri m\u00fcstesna olmak \u00fczere” diger Meclis, idam cezalarini affederek, Sivas \u00d6rfi Idare Divani\u2019ni lagvetti.
\nKo\u00e7giri isyaninin soykirimci y\u00f6ntemlerle bastirilmasindan sonra K\u00fcrt ulusal hareketi 1925’e kadar uzanan bir suskunluga girdi. G\u00f6r\u00fcn\u00fcs, volkan sessizligiydi, alttan alta yeni ayaklanmalar mayalaniyor, direnis \u00f6rg\u00fctleniyordu. Kuzey’de Ko\u00e7giri isyani s\u00fcrerken G. K\u00fcrdistan’da Seyh Mahmut Berzenci \u00f6nderligindeki isyan, D. K\u00fcrdistan’da ise Simko \u00f6nderligindeki isyan devam ediyordu. 3 par\u00e7ada da K\u00fcrtlerin isyani ve savasimi s\u00fcr\u00fcyordu.
\nT\u00fcrk devletinin 1924’te K\u00fcrt dilini yasaklayarak s\u00fcrd\u00fcrd\u00fcg\u00fc saldirilara ve kendi otoritesini egemen kilma veya siyasi ilhaki tamamlama y\u00f6nelimine K\u00fcrtler 14 yil i\u00e7inde 20’ye yakin direnis ve ayaklanmayla cevap verdiler. \u00d6nderlerinin feodal kimligi, kimilerinin kuracaklari devlete dinsel bir rejim \u00f6ng\u00f6rmeleri ne denli ger\u00e7ekse, ama\u00e7larinin bir K\u00fcrt ulusal devleti kurmak oldugu ve hareketlerinin ulusal baskaldiri ve demokratik motif tasidigi da o denli ger\u00e7ektir.
\n1922 yilinda Erzurum’da, Albay Halit, Yusuf Ziya, Doktor Fuat gibi 1925 ayaklanmasinin politik \u00f6nderleri tarafindan K\u00fcrdistan Istiklal Cemiyeti (Azadi) kuruldu. K\u00fcrdistan’in bir\u00e7ok sehrinde subeler kurarak, \u00f6rg\u00fctlenmeye basladi. 3-4 Eyl\u00fcl 1924’te Y\u00fczbasi Ihsan, 3 tegmen ve 350 asker birliklerinden firar edip daglara \u00e7ekilerek Beyt\u00fcssebap isyanini baslattilar. Isyan kisa s\u00fcrede yenildi, Ihsan Nuri ve arkadaslari Suriye’ye ge\u00e7ti. Azadi’nin \u00f6nde gelen isimleri tutuklandi, Seyh Sait komitenin basina ge\u00e7ti.
\n\u015eeyh Sait Ayaklanmas\u0131 :
\n_______________________
\n“Iste; tesbihi atiyorum ve t\u00fcfegi aliyorum! Varligim ve \u00e7ocuklarim sizinkilerden daha fazla; halkimin haklari yolunda hepsini feda ediyorum.” (Seyh Sait)<\/p>\n
Ayaklanma bastirildiktan sonra y\u00fczlerce k\u00f6y u\u00e7aklarla bombalandi. Daraga\u00e7lariyla, katliamlarla, tam bir soykirimla \u00e7ocuklar, yaslilar, kadinlar \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. K\u00fcrdistan alevler i\u00e7erisinde birakilarak kan g\u00f6l\u00fcne \u00e7evrildi. Ayaklanmayi daha patlamadan fark eden Kemalist burjuvazi, 1924’te Albay Halit, Yusuf Ziya gibi bir\u00e7ok Azadi kurucusu \u00f6nderini tutukladi. 4 Mart 1925’te \u00e7ikarilan Takrir-i S\u00fckun Kanunu\u2019yla (sessizlik \u00f6nergesi) isyan mintikasinda ve Ankara’da birer Istiklal Mahkemesi kuruldu. Ayaklanma b\u00f6lgesindeki Istiklal Mahkemesi’ne, verdigi idam kararlarini derhal uygulama yetkisi verildi. Sark Istiklal Mahkemesi 14 Nisan’da fiilen g\u00f6reve basladi. 17 Nisan’da Seyh Ey\u00fcp ve Doktor Fuat, 27 Mayis’ta Seyid Abd\u00fclkadir ve arkadaslari idam edildi. Seyh Sait ve seksen arkadasinin davasina 26 Mayis 1925’te baslandi. Direnis \u00f6nderleri savunmalarinda K\u00fcrdistan’in \u00f6zg\u00fcrl\u00fcg\u00fcn\u00fc savundular. Dava 28 Haziran g\u00fcn\u00fc sonu\u00e7landi. Mahkeme, basta Seyh Sait olmak \u00fczere 48 direnis\u00e7iyi idama mahk\u00fcm etti. Ayni gece sabaha karsi Diyarbakir Adliye Savciligi’nda idam edildiler. Daragacina onurla \u00e7ikan pek \u00e7ok direnis\u00e7inin son s\u00f6z\u00fc “Biji K\u00fcrdistan” oldu.<\/p>\n
Dersim Direni\u015fi :
\n______________
\n“Ben sizin yalan ve hilelerinizle bas edemedim, bu bana dert oldu. Ama ben de sizin \u00f6n\u00fcn\u00fczde diz \u00e7\u00f6kmedim, bu da size dert olsun.” (Seyit Riza)
\nBasindan itibaren otoritesini kuramadigi Dersim’i ezmek, politik ilhak s\u00fcrecinde Kemalist burjuvazinin stratejik hedefini olusturuyordu. B\u00f6lge b\u00f6lge b\u00fct\u00fcn isyan ocaklari s\u00f6nd\u00fcr\u00fclerek, K\u00fcrdistan istila edilerek Dersim etrafindaki \u00e7ember daraltildi. TC, b\u00fct\u00fcn g\u00fc\u00e7lerini Dersim’i imha etmeye seferber etti. 1936’da M. Kemal meclisin a\u00e7ilis konusmasinda “Dahili islerimizden en m\u00fchim bir safra varsa o da Dersim meselesidir” diyerek, \u201cezilmesi i\u00e7in ne gerekiyorsa yapilmalidir\u201d diyordu. 2 Ocak 1936’da y\u00fcr\u00fcrl\u00fcge giren Tunceli Kanunu\u2019yla Dersim’in adi Tunceli olarak degistirildi. General Abdullah Alpdogan Dersim’e vali ve kumandan 3. Umum M\u00fcfettisi olarak atandi. Alpdogan’in Dersim \u00fczerinde her t\u00fcrl\u00fc tasarrufa yetkisi vardi. Alpdogan, sikiy\u00f6netim ilan ederek, ter\u00f6r ve idamlara baslayarak Dersim’e asker yigdi. Bu katil elebasinin saldirilari karsisinda Dersimliler direnis baglarini g\u00fc\u00e7lendirdiler. Dersimliler Seyit Riza \u00f6nderliginde 1937 yili basinda M. Kemal’e bir uyari bildirisi sunarak “B\u00fct\u00fcn jandarma ve ordu mensuplarinin b\u00f6lgeden \u00e7ekilmesini, her t\u00fcrl\u00fc imar (askeri ama\u00e7li) \u00e7alismalarinin (k\u00f6pr\u00fc, demiryolu vb.) durdurulmasini isteyip silahlarini koruma hakki ve vergilerin hafifletilmesi” taleplerinde bulundular. T\u00fcrk devleti kuvvetleri 1937 Ilkbahari\u2019ndan tanklarla toplarla, u\u00e7aklarla saldiriya ge\u00e7tiler. T\u00fcrk ordu birlikleri, insanlik tarihinin en b\u00fcy\u00fck katliamlarindan birini ger\u00e7eklestirmeyi basardilar. Kendi saflarinda yer alip, Seyit Riza g\u00fc\u00e7lerine karsi \u00e7arpisan asiretleri bile katliama ugratmalari yapilan soykirimin d\u00fczeyinin ifadesidir. Savasta yenemeyecegini anlayan T\u00fcrk birlikleri, hileye basvurarak g\u00f6r\u00fcsmek i\u00e7in Erzincan’a \u00e7agirdiklari Seyit Riza’yi 15 Eyl\u00fcl 1937’de tutukladilar. 1938 yilinda tekil ayaklanmalarla devam eden direnis tam bir katliamla sonu\u00e7landi\/yenildi. 60 bin Dersimli katledildi, on binlercesi s\u00fcrg\u00fcn edildi. Y\u00fczlerce gen\u00e7 kiz, kadin, namusunu teslim etmemek i\u00e7in kendilerini kayaliklardan, Munzur’un suyuna attilar. K\u00fcrd\u00fcn sirtindaki ihanet han\u00e7eri bu direniste de ortaya \u00e7ikti. Seyit Riza’nin yegeni Rayber, General Alpdogan’in talimatiyla, Ko\u00e7giri ve Dersim ayaklanmasinin kahraman \u00f6nderi Aliser ve esi Zarife’yi al\u00e7ak\u00e7a bir oyunla \u00f6ld\u00fcr\u00fcp, baslarini keserek bir \u00e7uval i\u00e7erisinde General Alpdogan’a teslim etti.<\/p>\n
Seyit Riza’nin da aralarinda bulundugu 58 kisi, hemen Elazig’da olagan\u00fcst\u00fc yetkilerle donatilmis, karari temyiz edilemeyen \u00f6zel mahkemede yargilanmaya baslandi.
\n“Demokratik cumhuriyetin”, “bagimsiz mahkemesinin” nasil isledigini Ihsan Sabri \u00c7aglayangil anilarinda itiraf ediyor. \u00c7aglayangil, Elazig’da Seyit Riza ve arkadaslarinin affini isteyebilecek “beyaz donlular” (K\u00fcrtler) Atat\u00fcrk’\u00fcn yoluna \u00e7ikmasin, Atat\u00fcrk i\u00e7in bir tehlike ortaya \u00e7ikmasin diye “Seyit Riza meselesini alelacele kapatmak i\u00e7in” mahkemenin \u00e7alismayacagi tatil g\u00fcn\u00fcnde mahkemeyi \u00e7alistirmak ve Atat\u00fcrk kente gelmeden “isi bitirmek” amaciyla Atat\u00fcrk’\u00fcn talimatiyla Elazig’a g\u00f6nderilir. \u00c7aglayangil, Atat\u00fcrk gelmeden “isi bitirmek” i\u00e7in, mahkemenin tatil g\u00fcn\u00fcnde \u00e7alistirilmasindan davaya gece de devam edebilmek i\u00e7in otomobil farlarinin aydinlatici olarak kullanilmasina dek bir\u00e7ok y\u00f6ntemle davayi sonu\u00e7landirir. Mahkeme 11 kisiye idam cezasi verir. 4’\u00fcn\u00fcn cezasi \u00e7ok yasli olduklari i\u00e7in 30 yil hapse \u00e7evrilir. Seyit Riza, H\u00fcseyin ve bes direnis\u00e7inin idam karari 18 Kasim 1937’de Elazig Bugday Meydani\u2019nda infaz edildi. Infaz anini \u00c7aglayangil s\u00f6yle anlatiyor; “Biz Seyit Riza’yi aldik. Seyit Riza sehpalari g\u00f6r\u00fcnce durumu anladi. Asacaksiniz dedi ve bana d\u00f6nd\u00fc: Sen Ankara’dan beni asmak i\u00e7in mi geldin? Bakistik. Ilk kez idam edilecek bir insanla y\u00fcz y\u00fcze geliyorum. Bana g\u00fcld\u00fc. Savci namaz kilip kilmayacagini sordu. Istemedi. Son s\u00f6z\u00fcn\u00fc sorduk. Kirk liram ve saatim var ogluma verirsiniz dedi. Seyit Riza’yi meydana \u00e7ikardik. Hava soguktu ve etrafta kimseler yoktu. Ama Seyit Riza meydan insan doluymus gibi sessizlige ve bosluga hitap etti. \u2018Evladi Kerbelayih. Bihatayih. Ayiptir. Zul\u00fcmdur. Cinayettir\u2019 dedi benim t\u00fcylerim diken diken oldu. Bu yasli adam rap rap y\u00fcr\u00fcd\u00fc \u00e7ingeneyi itti. Ipi boynuna ge\u00e7irdi. Sandalyeye ayagi ile tekme vurdu infazini ger\u00e7eklestirdi”. Seyit Riza ve diger direnis\u00e7ilerin cesetleri Elazig’da dolastirilarak yakildi<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
K\u00dcRT \u0130SYANLARI KRONOLOJ\u0130S\u0130 1905 : Bitlis, Beyazit ayaklamas\u0131 1906 : Bi\u015fare \u00c7eto ayaklamas\u0131. 1907-1909 : Dersim direni\u015fleri 1908 : Hemawendi ayaklanmas\u0131 1909 : S\u00fcleymaniye ayaklanmas\u0131 1913 : Melle Selim ve \u015eeyh Sahabettin ayaklanmas\u0131 1914 : Barzan ayaklanmas\u0131 1919-1922 : Simko ( \u0130smail a\u011fa ) ayaklanmas\u0131 11 mayis 1919 : Ali Bate ayaklanmas\u0131 21 mayis 1919 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3330,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[115],"tags":[],"class_list":["post-3329","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nuste"],"blocksy_meta":{"styles_descriptor":{"styles":{"desktop":"","tablet":"","mobile":""},"google_fonts":[],"version":7}},"magazineBlocksPostFeaturedMedia":{"thumbnail":"https:\/\/www.xoser.com.tr\/xortexoser\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/ruha-kurt-direnisciler-1917-150x150.jpg","medium":"https:\/\/www.xoser.com.tr\/xortexoser\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/ruha-kurt-direnisciler-1917-300x189.jpg","medium_large":"https:\/\/www.xoser.com.tr\/xortexoser\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/ruha-kurt-direnisciler-1917.jpg","large":"https:\/\/www.xoser.com.tr\/xortexoser\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/ruha-kurt-direnisciler-1917.jpg","1536x1536":"https:\/\/www.xoser.com.tr\/xortexoser\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/ruha-kurt-direnisciler-1917.jpg","2048x2048":"https:\/\/www.xoser.com.tr\/xortexoser\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/ruha-kurt-direnisciler-1917.jpg"},"magazineBlocksPostAuthor":{"name":"admin","avatar":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/682bdfd7d44f370f3abfb1a7a8810b28e02ae12e4bdad1f055208c9ec552241b?s=96&d=mm&r=g"},"magazineBlocksPostCommentsNumber":"0","magazineBlocksPostExcerpt":"K\u00dcRT \u0130SYANLARI KRONOLOJ\u0130S\u0130 1905 : Bitlis, Beyazit ayaklamas\u0131 1906 : Bi\u015fare \u00c7eto ayaklamas\u0131. 1907-1909 : Dersim direni\u015fleri 1908 : Hemawendi ayaklanmas\u0131 1909 : S\u00fcleymaniye ayaklanmas\u0131 1913 : Melle Selim ve \u015eeyh Sahabettin ayaklanmas\u0131 1914 : Barzan ayaklanmas\u0131 1919-1922 : Simko ( \u0130smail a\u011fa ) ayaklanmas\u0131 11 mayis 1919 : Ali Bate ayaklanmas\u0131 21 mayis 1919 […]","magazineBlocksPostCategories":["Nu\u015fte"],"magazineBlocksPostViewCount":142,"magazineBlocksPostReadTime":20,"magazine_blocks_featured_image_url":{"full":["https:\/\/www.xoser.com.tr\/xortexoser\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/ruha-kurt-direnisciler-1917.jpg",620,390,false],"medium":["https:\/\/www.xoser.com.tr\/xortexoser\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/ruha-kurt-direnisciler-1917-300x189.jpg",300,189,true],"thumbnail":["https:\/\/www.xoser.com.tr\/xortexoser\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/ruha-kurt-direnisciler-1917-150x150.jpg",150,150,true]},"magazine_blocks_author":{"display_name":"admin","author_link":"https:\/\/www.xoser.com.tr\/xortexoser\/author\/admin\/"},"magazine_blocks_comment":0,"magazine_blocks_author_image":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/682bdfd7d44f370f3abfb1a7a8810b28e02ae12e4bdad1f055208c9ec552241b?s=96&d=mm&r=g","magazine_blocks_category":"Nu\u015fte<\/a>","videoUrl":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.xoser.com.tr\/xortexoser\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3329","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.xoser.com.tr\/xortexoser\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.xoser.com.tr\/xortexoser\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.xoser.com.tr\/xortexoser\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.xoser.com.tr\/xortexoser\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3329"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.xoser.com.tr\/xortexoser\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3329\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3333,"href":"https:\/\/www.xoser.com.tr\/xortexoser\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3329\/revisions\/3333"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.xoser.com.tr\/xortexoser\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3330"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.xoser.com.tr\/xortexoser\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3329"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.xoser.com.tr\/xortexoser\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3329"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.xoser.com.tr\/xortexoser\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3329"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}